Çocuklarda işeme ve mesane–bağırsak sorunları

5 yaşına gelmiş bir çocukta ayda iki geceden fazla yatak ıslatma normal değildir. Bu durum çocuğun istemsiz ve farkında olmadan uykuda yatağını ıslatmasıdır.

Anne-babada varsa çocukta da olur. 5 yaşındaki çocukların %15’i, 18 yaşındakilerin %1’i uykuda altını ıslatır. Hem anne hem baba bu sorunu yaşamışsa çocukların % 75-80’inde görülür. Anne ya da baba bu sorunu yaşamışsa, çocuklarda görülme riski % 40-45’tir.

Yatak ıslatma çocuğun bilinçli bir davranışı değildir. Çocuğunuzun kontrol etmesi mümkün olmayan bir işlev bozukluğudur. Anne babanın onları iyi eğitememiş olması anlamına da gelmez. Bu sorun çocuğun büyümesi sırasında idrar kontrolü sağlayan organların olgunlaşmasında gecikme ile ilişkilidir. Ceza vermek sorunu çözmez Çocuğun tembelliğine bağlayıp ceza ve dayak uygulamak problemi çözmez. Tamamen somut organik nedenlerle gelişen bu hastalıkta çocukların belirgin bir suçu yoktur. Bu nedenle, aileler ceza yerine, hastalık mağduru olan bu çocukları biran önce uzman hekimlere göstermelidir. Ayıp diye sır olarak kalsın isteniyor Toplumumuzda çoğunlukla ilgi çekmeyen ve çocuk için hayati riski olmayan bir sorun olarak görülmektedir. Aileler, kendiliğinden geçen marjinal bir problem olarak görür. Tedavi edilmesi gereksiz gibi düşünülen bu önemli sorunun, toplumda ayıp karşılandığı için de bir uzmandan destek almak yerine zamanla geçmesi beklenir. Oysa bu durum, çocuğun ileriki yaşamını olumsuz etkileyecek kadar önemlidir.

İdrar kesesi ve idrar tutmaya yarayan kasların (sfinkter) çalışması sinir sistemi tarafından kontrol edilir. Gece idrar kontrolü sağlayan faktörler; Uyku sırasında idrar hissinin algılanması Gece normal düzeyde idrar üretilmesi Merkezi sinir sistemi olgunlaşması Mesane ve sfinkter kaslarının gelişmesi İdrar üretimini kontrol eden maddelerin (ADH-dezmopresin) yeterli düzeyde salgılanması. Gece üretilen idrarın normalden fazla olması veya mesanenin küçük olması durumunda mesane kapasitesi aşılmakta ve uykuda çiş yapma ihtiyacı ortaya çıkmaktadır. Bu çocukların çoğunun uykusu ağır olduğundan uyku sırasında idrar kesesinin doluluğu yani idrar yapma ihtiyacı his edilmemekte ve çişi gelen çocuk uyanmadan refleks olarak çişini yapmaktadır. Gece altını ıslatan çocukların bir kısmında ise idrar kesesinin çalışması ile ilgili bozukluklar saptanmaktadır.

Gece uykuda altını ıslatan çocukların her yıl %15’i kendiliğinden iyileşebilir. Ancak, 5-6 yaşından itibaren tedavi edilmezse çocuğun psikolojisi ve okul başarısı olumsuz etkilenir. %90 oranında başarı sağlanmaktadır. Destek ve motivasyon tedavisi Bu çocuklarda destekleyici tedavi ve ödüllendirme öncelikli olmalıdır. Yatak ıslatma sorunu yıllar içerisinde kendiliğinden düzelebilir. Ancak, kolayca tedavi edilebilen bu durumu görmezden gelip kendiliğinden geçmesini beklemek çocukta önemli ruhsal problemlere neden olduğu için tedavi etmek gerekir. Zamanında, doğru ve etkin tedavi psikolojik travmayı önler.

Küçük çocuklarda erken zorlayıcı ve yanlış tuvalet eğitimi Okulda tuvalete gitmeyip tutma manevraları ile eve dönene kadar idrar yapmayı geciktirme Uygunsuz okul tuvaletleri, kreşler, anaokulları ve özel okullar dahil, okulların çoğunda çocukların rahatça gidebileceği, klozet büyüklüğü (yaşlarına uygun özellikte ve evlerindeki kadar hijyen şartlarına uygun tuvaletlerin olmaması) Yapısal veya fonksiyonel mesane hastalıkları Çocukların okulda tuvalete gitmemeleri ve tuvalet için evlerine gitmeyi beklemeleri işeme bozukluğu ve idrar kaçırma riskini artırmaktadır. İdrar kaçırmaya bağlı olarak bu çocuklar idrar koktukları için okulda arkadaş ilişkileri dahi bozulmaktadır. Bu çocukların çoğu okulda izole bir hayat yaşamakta ve okul başarıları belirgin düşebilmektedir.

Biofeedback (Pelvik taban kas eğitimi): Bu tedavi, 5 yaşından büyük çocuklarda uygulanabilir. En önemli faktör zihinsel olgunluktur. Makatın hemen iki yanına ve bir bacak üzerine elektrotlar deriye yapıştırılır. çocuğun işeme borusu çevresindeki kasları bir oyun şeklinde kasması ve gevşetmesi öğretilerek bu kaslar gevşetilir. Temel amaç, çocuk tuvalete oturduğunda sfinkterlerini gevşeterek mesane ve barsağını tam boşalmayı sağlamaktır. Biofeedback tedavisi ile işeme bozukluğu, idrar yolu enfeksiyonu ve idrar kaçırmada belirgin düzelme sağlanır. Kegel egzersizi: İdrar kanalı çevresindeki kasları güçlendirmek için Biofeedback’in bilgisayarsız olarak evde yapılan egzersizli versiyonudur. Çocuk idrarını ve büyük tuvaletini tutuyormuş ve yapıyormuş gibi yaparak idrar kanalı ve makat çevresindeki kaslarını güçlendirir.

Bu çocukların olası böbrek hasarları nedeniyle, karmaşık bir hastalık grubu olan işeme bozukluğu ve idrar kaçırma problemini bu konuda gerekli olan yeterli eğitimi almış ve deneyimli uzmanlar tedavi ve takip etmelidir.